ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Πολλοί άνθρωποι γνωρίζουν ότι πρέπει να καταναλώνουν περισσότερα φρούτα και λαχανικά, όμως η καθημερινή εφαρμογή αυτού του στόχου μπορεί να είναι δύσκολη. Το κόστος, ο χρόνος προετοιμασίας, η αλλοίωση των τροφίμων και η έλλειψη αυτοπεποίθησης στη μαγειρική συχνά λειτουργούν ως εμπόδια. Η παρούσα μελέτη των Neal και συνεργατών διερεύνησε εάν η δυνατότητα να υπολογίζονται οι χυμοί φρούτων και τα smoothies στις βρετανικές συστάσεις «5-a-day» θα μπορούσε να βοηθήσει ενήλικες με πολύ χαμηλή πρόσληψη φρούτων και λαχανικών να βελτιώσουν τη διατροφή και την υγεία τους.
Οι ερευνητές παρακολούθησαν 42 υγιείς ενήλικες που συνήθως κατανάλωναν δύο ή λιγότερες μερίδες φρούτων και λαχανικών ημερησίως. Για τέσσερις εβδομάδες, οι συμμετέχοντες είτε συνέχισαν τη συνήθη διατροφή τους, είτε αύξησαν την πρόσληψη χρησιμοποιώντας μόνο ολόκληρα φρούτα και λαχανικά, είτε αύξησαν την πρόσληψη χρησιμοποιώντας ολόκληρα φρούτα και λαχανικά μαζί με χυμό φρούτων και smoothies. Και οι δύο ομάδες παρέμβασης αύξησαν επιτυχώς την κατανάλωση φρούτων και λαχανικών, βελτίωσαν την πρόσληψη φυτικών ινών και ανέφεραν υψηλή ικανοποίηση από το πρόγραμμα. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η ομάδα που περιλάμβανε χυμούς και smoothies εμφάνισε επίσης βελτίωση στα συμπτώματα κατάθλιψης. Αν και η πρόσληψη σακχάρων αυξήθηκε σε αυτή την ομάδα, δεν παρατηρήθηκαν επιβλαβείς μεταβολές στους δείκτες μεταβολικής υγείας ή στα γαστρεντερικά συμπτώματα κατά τη διάρκεια της μελέτης.
ΑΝΑΛΥΣΗ-ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ
Γιατί η διατροφή ακριβείας έχει σημασία στην πρόληψη του διαβήτη
Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 δεν εμφανίζεται ξαφνικά· αναπτύσσεται μέσω σταδιακών αλλαγών στον τρόπο με τον οποίο το σώμα διαχειρίζεται την ινσουλίνη και το σάκχαρο του αίματος. Στο επίκεντρο αυτής της διαδικασίας βρίσκεται η αντίσταση στην ινσουλίνη, όπου τα κύτταρα παύουν να ανταποκρίνονται σωστά στην ινσουλίνη, καθώς και η μειωμένη λειτουργία των κυττάρων που παράγουν ινσουλίνη. Αυτές οι διεργασίες ελέγχονται από πολύπλοκα μοριακά μονοπάτια μέσα στο σώμα.
Εδώ εισέρχεται η διατροφή. Οι τροφές δεν παρέχουν μόνο ενέργει, επηρεάζουν ενεργά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν αυτά τα μονοπάτια. Η διατροφή ακριβείας προχωρά ένα βήμα παραπέρα, αναγνωρίζοντας ότι διαφορετικοί άνθρωποι μπορεί να ανταποκρίνονται διαφορετικά στις ίδιες τροφές. Αντί για γενικές συστάσεις, εστιάζει στην προσαρμογή της διατροφής με βάση τις ατομικές βιολογικές αποκρίσεις.
Γιατί Είναι Σημαντική Αυτή η Μελέτη;
Οι εκστρατείες δημόσιας υγείας προωθούν εδώ και χρόνια την αυξημένη κατανάλωση φρούτων και λαχανικών, επειδή η υψηλότερη πρόσληψή τους συνδέεται με καλύτερη συνολική υγεία και χαμηλότερο κίνδυνο χρόνιων νοσημάτων. Παρ’ όλα αυτά, οι περισσότεροι ενήλικες στο Ηνωμένο Βασίλειο δεν επιτυγχάνουν τους συνιστώμενους ημερήσιους στόχους.
Οι ερευνητές επιδίωξαν να κατανοήσουν εάν οι χυμοί φρούτων και τα smoothies θα μπορούσαν να καταστήσουν την υγιεινή διατροφή ευκολότερη και πιο ρεαλιστική για άτομα που δυσκολεύονται να καταναλώσουν επαρκείς ποσότητες προϊόντων φυτικής προέλευσης. Οι χυμοί και τα smoothies είναι πρακτικά, ευρέως διαθέσιμα, εύκολα στην κατανάλωση και απαιτούν ελάχιστη προετοιμασία. Για πολυάσχολους ανθρώπους, μπορεί να φαίνονται πολύ πιο διαχειρίσιμα σε σύγκριση με την καθημερινή προετοιμασία φρέσκων λαχανικών.
Ταυτόχρονα, οι ειδικοί στη διατροφή συνεχίζουν να συζητούν πόσο υγιεινός είναι πραγματικά ο χυμός φρούτων. Σε αντίθεση με το ολόκληρο φρούτο, ο χυμός περιέχει λιγότερες φυτικές ίνες, ενώ τα σάκχαρα του χυμού ταξινομούνται ως «ελεύθερα σάκχαρα» (free sugars) σύμφωνα με τις βρετανικές διατροφικές οδηγίες. Ορισμένοι ειδικοί ανησυχούν ότι αυτό θα μπορούσε να μειώσει τα οφέλη για την υγεία που συνήθως συνδέονται με την κατανάλωση φρούτων.
Η μελέτη αυτή έθεσε, επομένως, ένα πρακτικό ερώτημα: εάν επιτραπεί στους ανθρώπους να συμπεριλαμβάνουν χυμούς φρούτων και smoothies ως μέρος των συστάσεων 5-a-day, θα τους βοηθήσει πράγματι να βελτιώσουν τη διατροφή και την υγεία τους;
Πώς Διεξήχθη η Μελέτη
Οι ερευνητές στρατολόγησαν υγιείς ενήλικες ηλικίας 18 έως 65 ετών που κατανάλωναν πολύ μικρές ποσότητες φρούτων και λαχανικών — όχι περισσότερες από δύο μερίδες ημερησίως.
Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες για τέσσερις εβδομάδες:
- Μια ομάδα ελέγχου που συνέχισε τη συνήθη διατροφή της
• Μια ομάδα που αύξησε την πρόσληψη χρησιμοποιώντας μόνο ολόκληρα φρούτα και λαχανικά
• Μια ομάδα που αύξησε την πρόσληψη χρησιμοποιώντας ολόκληρα φρούτα και λαχανικά μαζί με μία ημερήσια μερίδα χυμού φρούτων ή smoothies
Οι ομάδες παρέμβασης λάμβαναν εβδομαδιαία κουπόνια σούπερ μάρκετ για την αγορά φρούτων και λαχανικών. Έλαβαν επίσης εκπαιδευτικό υλικό με πρακτικές συμβουλές, συνταγές, οδηγίες αγορών και στρατηγικές αντιμετώπισης συνηθισμένων εμποδίων στην υγιεινή διατροφή. Η ομάδα χυμού και smoothies έλαβε επιπλέον πληροφορίες σχετικά με τα συνιστώμενα μεγέθη μερίδων.
Στη συνέχεια, οι ερευνητές αξιολόγησαν τη διατροφική πρόσληψη, τα επίπεδα βιταμινών και καροτενοειδών (carotenoids) στο αίμα, τη διάθεση, τα γαστρεντερικά συμπτώματα και διάφορους δείκτες μεταβολικής υγείας πριν και μετά την παρέμβαση.
Οι Συμμετέχοντες Κατανάλωσαν Επιτυχώς Περισσότερα Φρούτα και Λαχανικά
Τα ενθαρρυντικά νέα ήταν ότι και οι δύο στρατηγικές παρέμβασης λειτούργησαν πολύ αποτελεσματικά.
Τα άτομα και στις δύο ομάδες παρέμβασης αύξησαν σημαντικά την πρόσληψη φρούτων και λαχανικών σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου. Οι συμμετέχοντες που κατανάλωναν μόνο ολόκληρα φρούτα και λαχανικά έφτασαν κατά μέσο όρο σχεδόν τις εννέα μερίδες ημερησίως, ενώ η ομάδα που περιλάμβανε χυμούς και smoothies έφτασε περίπου τις 6,6 μερίδες ημερησίως όταν εφαρμόστηκαν τα όρια κατανάλωσης χυμού.
Σημαντικό είναι ότι οι περισσότεροι συμμετέχοντες και στις δύο ομάδες κατάφεραν να επιτύχουν τον επίσημο στόχο των 5-a-day μέχρι το τέλος της μελέτης.
Οι μεγαλύτερες αυξήσεις προήλθαν από την αυξημένη κατανάλωση φρούτων και όχι λαχανικών. Παρότι το εκπαιδευτικό υλικό ενθάρρυνε εξίσου και τα δύο, η πρόσληψη λαχανικών παρέμεινε πιο δύσκολο να βελτιωθεί. Αυτό υποδηλώνει ότι, ενώ οι άνθρωποι ενδέχεται να βρίσκουν σχετικά εύκολη την προσθήκη φρούτων στη διατροφή τους, η αύξηση της κατανάλωσης λαχανικών ίσως απαιτεί επιπλέον στρατηγικές και υποστήριξη.
Στην ομάδα χυμού και smoothies, τα ροφήματα συνέβαλαν σημαντικά στην αύξηση της συνολικής πρόσληψης. Αυτό υποστηρίζει την ιδέα ότι οι χυμοί και τα smoothies μπορεί να βοηθούν ορισμένα άτομα να επιτύχουν ευκολότερα τους διατροφικούς στόχους.
Τι Συνέβη με την Πρόσληψη Φυτικών Ινών και Σακχάρων;
Μία συχνή ανησυχία σχετικά με τους χυμούς φρούτων είναι ότι περιέχουν λιγότερες φυτικές ίνες από τα ολόκληρα φρούτα. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η πρόσληψη φυτικών ινών αυξήθηκε και στις δύο ομάδες παρέμβασης.
Ωστόσο, οι περισσότεροι συμμετέχοντες εξακολουθούσαν να μην επιτυγχάνουν τους συνιστώμενους στόχους πρόσληψης φυτικών ινών, γεγονός που δείχνει ότι η απλή αύξηση της κατανάλωσης φρούτων και λαχανικών μπορεί να μην είναι επαρκής. Άλλες τροφές πλούσιες σε φυτικές ίνες, όπως τα δημητριακά ολικής άλεσης (wholegrains) και τα όσπρια, πιθανόν να είναι επίσης απαραίτητες ώστε οι άνθρωποι να επιτύχουν ιδανική πρόσληψη φυτικών ινών.
Όπως αναμενόταν, η πρόσληψη σακχάρων αυξήθηκε στην ομάδα χυμού και smoothies. Ειδικότερα, τα «ελεύθερα σάκχαρα» (free sugars) αυξήθηκαν σημαντικά, επειδή τα σάκχαρα των χυμών φρούτων ανήκουν σε αυτή την κατηγορία σύμφωνα με τις βρετανικές οδηγίες.
Οι ερευνητές παρατήρησαν επίσης ότι οι συμμετέχοντες έτειναν να καταναλώνουν μεγαλύτερες ποσότητες χυμών και smoothies από τις επίσημα συνιστώμενες, παρά το γεγονός ότι είχαν λάβει οδηγίες σχετικά με τα μεγέθη των μερίδων. Κατά μέσο όρο, κατανάλωναν περίπου διπλάσια ποσότητα από την προτεινόμενη ημερήσια πρόσληψη. Αυτό ενδέχεται να αντανακλά το γεγονός ότι οι άνθρωποι φυσικά βρίσκουν τους χυμούς και τα smoothies εύκολα στην κατανάλωση σε μεγάλες ποσότητες.
Παρά ταύτα, η μελέτη δεν κατέγραψε επιβλαβείς μεταβολές στους δείκτες μεταβολικής υγείας κατά τη διάρκεια της τετράβδομης περιόδου. Η συνολική θερμιδική πρόσληψη επίσης δεν διέφερε σημαντικά μεταξύ των ομάδων, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι συμμετέχοντες ίσως προσαρμόζαν φυσικά άλλα στοιχεία της διατροφής τους.
Οι Βελτιώσεις στη Διάθεση Ήταν Ένα από τα Πιο Ενδιαφέροντα Ευρήματα
Ένα από τα πιο αξιοσημείωτα αποτελέσματα αφορούσε την ψυχική υγεία.
Οι συμμετέχοντες στην ομάδα χυμού φρούτων και smoothies εμφάνισαν σημαντικά χαμηλότερες βαθμολογίες συμπτωμάτων κατάθλιψης στο τέλος της παρέμβασης σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου. Η ομάδα ολόκληρων φρούτων και λαχανικών εμφάνισε επίσης κάποια βελτίωση, αν και τα αποτελέσματα δεν ήταν στατιστικά αρκετά ισχυρά ώστε να επιβεβαιώσουν σαφή επίδραση.
Τα επίπεδα άγχους δεν μεταβλήθηκαν σημαντικά.
Οι ερευνητές σημείωσαν ότι αυξανόμενα επιστημονικά δεδομένα υποδηλώνουν πως η υψηλότερη κατανάλωση φρούτων και λαχανικών μπορεί να υποστηρίζει την ψυχική ευεξία. Πιθανές εξηγήσεις περιλαμβάνουν τις αντιοξειδωτικές επιδράσεις, τις αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες, φυτικές ενώσεις όπως τα φλαβονοειδή (flavonoids), καθώς και τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ διατροφής και υγείας του εντέρου. Ωστόσο, οι συγγραφείς τόνισαν επίσης ότι απαιτείται περισσότερη έρευνα πριν εξαχθούν οριστικά συμπεράσματα.
Δεν Αναφέρθηκαν Σημαντικές Παρενέργειες
Ένα ακόμη καθησυχαστικό εύρημα ήταν ότι οι συμμετέχοντες γενικά ανέχθηκαν πολύ καλά τις διατροφικές αλλαγές.
Η μελέτη δεν διαπίστωσε σημαντικές διαφορές σε φούσκωμα, εντερικές συνήθειες, μετεωρισμό ή άλλα γαστρεντερικά συμπτώματα μεταξύ των ομάδων. Οι συμμετέχοντες ανέφεραν επίσης ότι οι διατροφικές αλλαγές δεν επηρέασαν αρνητικά τις καθημερινές δραστηριότητες ή την κοινωνική τους ζωή.
Και οι δύο προσεγγίσεις παρέμβασης αξιολογήθηκαν θετικά, ενώ οι συμμετέχοντες δήλωσαν ότι αισθάνονταν σίγουροι πως θα μπορούσαν να συνεχίσουν αυτές τις διατροφικές συνήθειες και μετά το τέλος της μελέτης. Η ευελιξία επιλογής των δικών τους τροφίμων και σημείων αγορών πιθανότατα συνέβαλε στο να είναι το πρόγραμμα πιο εύκολο στην εφαρμογή.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
ΠΑΡΑΘΕΣΗ ΠΡΩΤΟΤΥΠΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗΣ
Το παραπάνω άρθρο είναι το απόσταγμα πρωτότυπης επιστημονικής δημοσίευσης με τα κάτωθι στοιχεία:
Τίτλος
Including fruit juice and smoothies within 5-a-day fruit and vegetable intake recommendations: a randomised controlled trial investigating impact on levels of intake, mood and markers of health
Συγγραφείς-ερευνητές
Courtney Neal, Georg Lietz, Kirsten Brandt, Anthony William Watson and Oliver Michael Shannon
Επιστημονικό περιοδικό δημοσίευσης
British Journal of Nutrition, DOI: https://doi.org/10.1017/S0007114526107569
Πανεπιστήμιο/Ινστιτούτο/Ερευνητικό κέντρο
Human Nutrition & Exercise Research Centre, Newcastle University, UK;
Department of Public Health, Policy and Systems, University of Liverpool, UK and
School of Biomedical, Nutritional and Sports Sciences, Newcastle University, UK
ΑΠΟΠΟΙΗΣΗ ΕΥΘΥΝΗΣ
Το άρθρο συνοψίζει δημοσιευμένη επιστημονική μελέτη, χωρίς ευθύνη της συντακτικής ομάδας του From Science to Nutrition για την εγκυρότητα, τη μεθοδολογία ή τα συμπεράσματά της.
Η δημοσίευση δεν σημαίνει αποδοχή ή υποστήριξη των απόψεων των συγγραφέων ούτε συνιστά σύσταση διατροφικής παρέμβασης. Η χρήση των πληροφοριών γίνεται με αποκλειστική ευθύνη του αναγνώστη, ενώ το περιεχόμενο μπορεί να τροποποιηθεί ή να αποσυρθεί χωρίς προειδοποίηση.
Η αξιολόγηση διατροφικών παρεμβάσεων ανήκει αποκλειστικά σε αρμόδιους επαγγελματίες υγείας.
